» ادامه جنجال‌هاي «چ»

«چ» فيلم جديد حاتمي کيا گويي زودتر از فيلم‌هاي ديگر وي دچار حاشيه شده است. اگر فيلمي مانند «آژانس شيشه اي» پس از نمايش بحث انگيز شد و فيلمي مانند «به رنگ ارغوان» با چندسال توقيف روانه پرده سينماهاشد و اگر«گزارش يک جشن» پس از ساخت اسير حاشيه‌ها شده و هنوز خبري از اکران آن نيست، اما به نظر مي‌رسد که آخرين ساخته حاتمي کيا تاکنون،پيش از ساخت و همزمان با توليد گرفتار حاشيه‌ها شده است. قهر چندباره بازيگر نقش اول فيلم(فريبرز عرب نيا) و سرانجام فيلم برداري سکانس پاياني بدون حضور اين بازيگر از جمله اتفاقاتي بود که در چند روز گذشته در عرصه رسانه‌ها منتشر شده بود. اما سخنان جديد فريبرز عرب نيا پي از ترک صحنه فيلمبرداري بدون ترديد بر حاشيه‌ها خواهد افزود.
تکذيب خبري که راست بود
داستان اختلاف ميان کارگردان و بازيگر اصلي فيلم سينمايي"چ" براي نخستين‌بار دو ماه پيش رسانه‌اي شد؛ روزي که تنها روزنامه سينمايي کشور تيتر"بازيگر نقش چمران عوض مي‌شود/ توقف فيلمبرداري چ" را به‌همراه تصويري درشت از ابراهيم حاتمي‌کيا به‌عنوان اصلي‌ترين مطلب صفحه نخست خود برگزيد و در شرح آن خبر از احتمال تغيير بازيگر نقش اصلي اين فيلم و فيلمبرداري مجدد آن داد! انتشار اين خبر بلافاصله با پيگيري رسانه‌ها همراه شد تا در همان ساعات ابتدايي روز سوم مردادماه، خبرگزاري‌هاي رسمي هم‌زمان تيتر بزنند:"اختلاف حاتمي‌کيا و عرب‌نيا تکذيب شد" مرجع تکذيب اين خبر هم طبيعتاً کسي نبود جز مهدي کريمي، تهيه‌کننده کارکشته سينما که براي دومين‌بار پس از"آژانس شيشه‌اي" همکاري مشترک با ابراهيم حاتمي‌کيا را تجربه مي‌کرد. کريمي ضمن تکذيب هر گونه اختلاف در گروه توليد تأکيد کرده بود:"هيچ اختلاف نظري ميان حاتمي‌کيا و عرب‌نيا وجود ندارد و بازيگر نقش شهيد چمران کماکان فريبرز عرب‌نيا است." به گزارش مهر به‌رغم اين تکذيب البته کريمي هم‌زمان در گفت‌وگو با يکي از رسانه‌ها"بروز برخي اختلافات در يک پروژه سينمايي" را طبيعي توصيف کرد تا روزنامه باني فيلم به استناد همين اظهارنظر بارديگر بر وجود اختلاف ميان کارگردان و بازيگر اصلي"چ" تأکيد کند. اين روزنامه که مرجع اطلاع از اين اختلاف را"يکي از عوامل" پروژه معرفي کرد، تکذيب تهيه‌کننده را نشانه‌اي دانست که"ظاهرا با پا درمياني اطرافيان اين اختلافات حل شده و خوشبختانهفيلمبرداري با حضور عرب‌نيا در نقش شهيد چمران ادامه خواهد يافت."
اختلافي که سرانجام رسانه اي شد
باگذشت دو ماه از انتشار اين اخبار و اظهارات اگرچه کنجکاوي پيرامون حواشي اين اختلاف به حداقل رسيده و تاحدودي اصل داستان فراموش شده بود انتشار خبر"عدم حضور عرب‌نيا براي ضبط سکانس پاياني چ" بارديگر توجه رسانه‌ها را به حواشي اين پروژه جلب کرد. اين‌بار اصل داستان قابل تکذيب نبود چرا که عدم حضور بازيگر اصلي فيلم سبب شد کارگردان نابازيگري را به جاي او مقابل دوربين بفرستند تا کار طبق برنامه به سرانجام برسد. در اين ميان اما ابهامات بسياري به‌وجود آمد؛ مگر عرب‌نيا براي ايفاي کامل نقش خود قرارداد نداشته‌است؟ بازيگري که پيش‌تر با حضور در برنامه تلويزيوني"هفت" مباحث مهمي را درباره لزوم رفتار حرفه‌اي در سينماي ايران طرح کرده بود چگونه با چنين رفتاري پروژه‌اي با مختصات"چ" را با دست‌انداز مواجه مي‌کند؟ آيا شنيده‌ها درباره پايان قرارداد عرب‌نيا و عدم پاي‌بندي گروه توليد به زمان‌بندي ابتدايي صحت دارد؟ اختلافات مالي چطور؟ اساسا چرا اين‌بار برخلاف نوبت قبل رسانه‌ها با چنين وسعتي به داستان پرداختند؟ همه چيز در حد حدس و گمان بود تا اينکه که عوامل فيلم در ارتباط تلفني با برنامه"هفت" هر يک از منظر خود روايتي از اين اختلاف‌نظر ارائه کردند. پژمان لشگري‌پور به‌عنوان نماينده مستقيم فارابي در اين پروژه سعي کرد اين حواشي را طبيعي توصيف و بيش از پرداختن به اصل داستان، ارتباط آن با رسيدن يا نرسيدن فيلم به جشنواره سي‌ويکم فيلم فجر را تکذيب کند. علي‌ قائم‌مقامي به‌ عنوان مدير توليد پروژه اما کمي صريح‌تر به اصل خبر پرداخت و صراحتا با انتقاد از عملکرد عرب‌نيا به جزئيات قرارداد اين بازيگر اشاره و حتي تأکيد کرد تا تاريخ 19 آذرماه دستمزد او به‌طور کامل پرداخت شده است. صحبت‌هاي قائم‌مقامي نشان‌دهنده صحت اختلاف‌نظر بر سر قرارداد بود که البته در آن هيچ اشاره‌اي به نقش ابراهيم حاتمي‌کيا نشده بود.
انتقادات تند بازيگر نقش چمران
اظهارات مدير توليد"چ" اما بالاخره عرب‌نيا را مجاب کرد تا سکوت خود را بشکند. بازيگر نقش شهيد چمران در ارتباط تلفني با برنامه هفت تأکيد کرد:"اول از همه به خاطر گرفتگي صدايم عذرخواهي مي‌کنم. اين صدا حاصل سرماخوردگي است که به واسطه کار در پروژه"چ" برايم به يادگار مانده‌است. من دوست نداشتم در اين شرايط درباره فيلم حرف بزنم اما نه به خاطر خودم بلکه به خاطر ضعف‌هاي فراواني که دامنگير سينماي ايران است و پيش‌تر در همين برنامه"هفت" خودم به آنها اشاره کرده بودم مجبور شدم پاسخگوي آقايان لشگري‌پور و قائم‌مقامي باشم به خصوص که اين دو نفر مسائلي را مطرح کردند که حداقل دو مورد از آنها کذب محض است." عرب‌نيا در ادامه تصريح کرد:"به صراحت مي‌گويم اينکه گفته‌اند من عامل بحران در فيلم بوده‌ام، نادرست است. من از ابتداي توليد به قراردادي که داشتم پاي‌بند بودم اما دوستان دلشان مي‌خواست قرارداد را زيرپا گذاشته و آن طور که خودشان دوست دارند اجرايش کنند. دوستان علاقه داشتند مانند برده با همکاران رفتار کنند اما من چنين سيستمي را قبول نداشتم." وي در ادامه درباره دو دورغ طرح شده از سوي عوامل پروژه گفت:"اينکه دوستان مي‌گويند من تا 19 آذرماه با پروژه قرارداد داشته‌ام که اين مساله دروغ است. من چهارماه و 20 روز با دوستان قرارداد داشتم و بعد از آن براي تمديد قرارداد بايد قبلا با من هماهنگ مي‌شد. با اين حال من سعي کردم همه جوره با تيم توليد راه بيايم و حتي سفر حج خود را نيز به خاطر آنها لغو کردم." بازيگر نقش شهيد چمران با اشاره ضمني به اطلاع ابراهيم حاتمي‌کيا از عدم حضورش در سکانس پاياني گفت:"بعد از پايان مدت قرارداد هم به دوستان گوشزد کردم که شرايط را براي تمديد قرارداد فراهم کنند حتي به آقاي لشگري‌پور هم گفتم که اگر نياز به ادامه حضور من بعد از پايان قرارداد است با حاتمي‌کيا صحبت کرده و نظرش را به من بگويد؛ گويا حاتمي‌کيا هم گفته بود بدون عرب‌نيا هم مي‌تواند سکانس آخر را بگيرد." عرب‌نيا همچنين تصريح کرد:"درباره تجهيزات سنگين آماده شده براي اجراي سکانس آخر هم دوستان مي‌گويند از ساعت‌ها پيش از شروع فيلمبرداري تجهيزات آماده بوده در صورتي که چنين مساله‌اي صحت ندارد. جالب است که حالا مي‌خواهند نرسيدن فيلم به جشنواره را برآمده از عدم حضور من در سکانس پاياني بدانند که آن هم کذب است." وي درپايان تأکيد کرد:"اگر تاکنون دربرابر اين حواشي سکوت کرده بودن به دليل احترامي است که براي کار قائل هستم و پس از اين هم اگر آقاي حاتمي‌کيا صلاح دانستند در همين برنامه به‌صورت زنده حاضرم با هريک از دوستان درباره پروسه توليد اين فيلم مناظره کنم."
مخاطب عرب نيا کيست؟
نکته جالب درباره شکستن سکوت فريبرز عرب‌نيا و نيز روايت عوامل اصلي پروژه از اين اختلافات، نقش کم‌رنگ ابراهيم حاتمي‌کيا و نقطه‌نظراتش است. انتقاد اصلي عرب‌نيا در برخورد"برده‌وار" با بازيگر متوجه چه کسي است؟ شايد جالب باشد بدانيم در همين روزها فيلمي روي پرده سينماهاست که ابراهيم حاتمي‌کيا در قامت يک بازيگر در آن حضور داشته‌است. به تأييد کليه عوامل"زندگي خصوصي آقا و خانم ميم" رفتار حرفه‌اي آقاي کارگردان در مقام يک بازيگر آنقدر حرفه‌اي بوده‌است که حتي در قبال کارگردان جواني چون روح‌الله حجازي نيز او نسبت"کارگردان-بازيگر" را رعايت مي‌کرده است. با توجه به اين واقعيت و نيز مروري کوتاه بر کارنامه ابراهيم حاتمي‌کيا و بازيگران سرشناس متعددي که در پروژه‌هاي مختلف مقابل دوربين او حاضر بوده‌ و پس از آن هم حاصل همکاري را جزو افتخارات خود برشمرده‌اند، حال جاي اين سوال جدي وجود دارد که آيا مي‌توان پذيرفت ابراهيم حاتمي‌کيا در هدايت بازيگرانش به‌دنبال"برده‌داري" است؟ انتقاد عرب‌نيا متوجه کدام"دوستان" است که او حتي حاضر به مناظره با آن‌ها البته"با صلاحديد حاتمي‌کيا" است؟